Trẻ được xác định là suy dinh dưỡng khi cân nặng, chiều cao hoặc vòng cánh tay thấp hơn ngưỡng của WHO và Bộ Y tế, hoặc khi bé phù hai bên từ chân lên do thiếu dinh dưỡng; vẻ ngoài gầy hay thấp chỉ là gợi ý.
Dấu hiệu cần đưa bé đến bệnh viện ngay nằm ở mục Khi nào cần đưa bé đi khám.
Cập nhật: 18/10/2026
Suy dinh dưỡng ở trẻ em gồm những thể nào
Theo WHO, có ba thể suy dinh dưỡng được xác định bằng số đo, và một bé có thể mắc nhiều thể cùng lúc.
| Thể | Bé được đo gì | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Thấp còi | Chiều cao (hoặc chiều dài) theo tuổi | Thấp hơn chuẩn WHO quá 2 độ lệch chuẩn (−2 SD). Là hậu quả của thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc tái diễn. |
| Gầy còm (suy dinh dưỡng cấp tính) | Cân nặng theo chiều cao, vòng cánh tay, và xem bé có phù không | Thường là sụt cân gần đây do ăn không đủ và/hoặc bệnh nhiễm trùng như tiêu chảy. Mức vừa: cân nặng theo chiều cao từ −3 đến dưới −2 SD, hoặc vòng cánh tay từ 115 đến dưới 125 mm. Mức nặng: dưới −3 SD, hoặc vòng cánh tay dưới 115 mm, hoặc có phù dinh dưỡng. |
| Nhẹ cân | Cân nặng theo tuổi | Cân nặng thấp so với tuổi. Bé nhẹ cân có thể đồng thời thấp còi, gầy còm hoặc cả hai. |
Ngưỡng gầy còm theo Bộ Y tế (Quyết định 3779/QĐ-BYT), thống nhất với hướng dẫn của WHO và UNICEF (2026) cho trẻ dưới 5 tuổi; ngưỡng vòng cánh tay chỉ áp dụng cho bé 6–59 tháng. Nhân viên y tế đo vòng cánh tay bằng thước băng giấy có vạch màu: vàng là 115 đến dưới 125 mm, đỏ là dưới 115 mm. Ở Việt Nam, năm 2020 có 19,6% trẻ dưới 5 tuổi thấp còi và 5,2% gầy còm (Bộ Y tế, Quyết định 1294/QĐ-BYT).
Trẻ suy dinh dưỡng có những biểu hiện gì
Bộ Y tế và WHO xác định suy dinh dưỡng bằng số đo chứ không bằng vẻ ngoài, nên các điều dưới đây chỉ là gợi ý để đưa bé đi cân đo:
- Cân nặng không tăng hoặc giảm qua các lần cân. Bộ Y tế mô tả suy dinh dưỡng cấp tính là tình trạng bé giảm cân nhanh (gầy mòn) hoặc bị phù.
- Chiều cao tăng chậm so với các lần đo trước, dẫn tới chiều cao thấp so với tuổi (thấp còi).
- Phù hai bên, từ chân lên. Bộ Y tế xếp phù dinh dưỡng vào suy dinh dưỡng cấp tính nặng. Bé phù hai bên cần đến bệnh viện ngay (xem mục Khi nào cần đưa bé đi khám).
- Hay ốm hơn và chậm phát triển. Theo AAP, trẻ cân nặng chậm tăng có thể ốm nhiều hơn và chậm phát triển.
Một con số cân nặng riêng lẻ, không kèm chiều cao hoặc vòng cánh tay, chưa đủ để kết luận. Theo AAP (03/2026), bác sĩ dựa vào bệnh sử chi tiết và diễn tiến tăng trưởng theo thời gian; hướng dẫn cho phép chẩn đoán cân nặng chậm tăng khi cân nặng theo chiều dài hoặc BMI theo tuổi thấp hơn −1,65 z-score (khoảng bách phân vị thứ 5), khi bé dưới 2 tuổi tăng cân chậm hơn −2 z-score, hoặc khi các chỉ số này giảm từ 1 z-score trở lên. Phụ huynh không cần tự tính, chỉ cần cân đo đều và cho bác sĩ xem số đo các lần trước.
Khi nào cần đưa bé đi khám
Làm theo mức gấp nhất trong số các dấu hiệu bé có. Mỗi mức bên dưới chỉ dùng khi bé không có dấu hiệu nào ở mức bên trên.
Cần đi cấp cứu ngay
Đưa bé đến bệnh viện hoặc cơ sở cấp cứu gần nhất ngay, không chờ đặt lịch, trong các trường hợp sau (WHO, bảng Xử trí lồng ghép bệnh trẻ em, 2014; Bộ Y tế):
- Bé từ 2 tháng tuổi trở lên: không uống hoặc không bú được, nôn tất cả mọi thứ, đang co giật hoặc đã co giật trong đợt bệnh này, li bì hoặc không tỉnh táo.
- Bé dưới 2 tháng: bú kém, co giật, thở từ 60 lần mỗi phút trở lên, rút lõm lồng ngực nặng, sốt từ 37,5°C hoặc thân nhiệt dưới 35,5°C (đo ở nách), chỉ cử động khi bị kích thích hoặc không cử động.
- Bất kỳ bé nào: phù hai bên từ chân lên.
- Bé suy dinh dưỡng: bỏ ăn hoặc không còn muốn ăn, hoặc bé từ 2 đến dưới 6 tháng bú kém.
Theo Bộ Y tế, bé suy dinh dưỡng có biến chứng được điều trị nội trú tại bệnh viện.
Đi khám sớm, không nên chờ lần cân kế tiếp, khi bé không có dấu hiệu ở khung trên nhưng có một trong các điều sau:
- Cân nặng không tăng hoặc giảm qua các lần cân gần nhất.
- Nhân viên y tế đo vòng cánh tay của bé ở mức màu vàng hoặc đỏ (dưới 125 mm) và chuyển bé tới cơ sở y tế để xác định tình trạng dinh dưỡng (Bộ Y tế).
Cho bác sĩ xem (không gấp) khi bé cao chậm hơn so với các lần đo trước, thấp hơn nhiều so với biểu đồ theo tuổi, hoặc hay ốm hơn và chậm phát triển so với tuổi.
Theo dõi ở nhà khi bé từ 2 tháng trở lên đang được bác sĩ theo dõi hoặc điều trị: đưa bé quay lại khám ngay nếu bé nặng hơn hoặc bắt đầu sốt (WHO, 2014). Bé dưới 2 tháng: đưa bé đi khám ngay nếu bé bú kém, giảm hoạt động, nặng hơn, sốt, lạnh bất thường, thở nhanh, khó thở hoặc vàng lòng bàn tay, bàn chân (WHO, 2014).
Vì sao trẻ bị suy dinh dưỡng
Theo WHO, gầy còm thường do bé không được ăn đủ và/hoặc mắc bệnh nhiễm trùng như tiêu chảy làm sụt cân. Thấp còi là hậu quả của thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc tái diễn, thường đi kèm điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, sức khỏe và dinh dưỡng của mẹ kém, bé hay ốm và cách nuôi dưỡng không phù hợp trong những năm đầu đời. WHO cũng nêu nếu không cho ăn bổ sung khi bé khoảng 6 tháng tuổi, hoặc cho ăn bổ sung trước tuổi này, tăng trưởng có thể chậm lại.
Bộ Y tế nêu nguyên nhân là cơ thể không nhận đủ năng lượng và đạm do cung cấp thiếu hoặc do bệnh lý, nên cần khám để tìm đúng nguyên nhân của từng bé.
Trẻ suy dinh dưỡng nên ăn gì
Hướng dẫn của WHO nêu nguyên tắc chung; khẩu phần cụ thể của từng bé do bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng quyết.
- Sữa mẹ: tiếp tục cho bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn; từ khoảng 6 tháng cho ăn bổ sung, tăng dần độ đặc và sự đa dạng (WHO, 08/2026).
- Khẩu phần mỗi ngày: đủ lượng, có món giàu năng lượng (ví dụ bột hoặc cháo đặc có thêm dầu ăn), thịt, cá, trứng hoặc đậu, cùng rau củ và trái cây (WHO, 2014).
- Số bữa: 2–3 bữa mỗi ngày cho bé 6–8 tháng; 3–4 bữa cho bé 9–23 tháng, thêm 1–2 bữa phụ khi cần (WHO).
- Khi bé ốm: tăng lượng nước uống, cho bú thường xuyên hơn và cho món mềm bé thích (WHO).
Bác sĩ đánh giá và điều trị suy dinh dưỡng thế nào
Bác sĩ cân, đo chiều dài hoặc chiều cao, đo vòng cánh tay, xem bé có phù, còn tỉnh táo, còn thèm ăn, có dấu hiệu nguy hiểm không. Theo Bộ Y tế, cách điều trị phụ thuộc vào kết quả này:
- Có biến chứng (bé không tỉnh táo, không còn thèm ăn, có dấu hiệu nguy hiểm hoặc có phù dinh dưỡng): điều trị nội trú tại bệnh viện.
- Suy dinh dưỡng cấp tính nặng, không có phù dinh dưỡng và chưa có biến chứng: điều trị ngoại trú tại cơ sở y tế.
- Suy dinh dưỡng cấp tính vừa, chưa có biến chứng: quản lý tại gia đình và cộng đồng, theo dõi tại trạm y tế.
Với cân nặng chậm tăng, AAP cho biết điều trị tùy nguyên nhân (đổi khẩu phần, đổi cách cho ăn, trị liệu hành vi ăn uống, gặp chuyên gia dinh dưỡng) và phần lớn không cần xét nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị suy dinh dưỡng thiếu chất gì?
Thiếu vitamin và khoáng chất là một nhóm riêng; WHO nêu iốt, vitamin A và sắt là các chất quan trọng nhất về y tế công cộng toàn cầu. Bé thiếu gì cần bác sĩ xác định, không nên tự bổ sung.
Làm thế nào để bé hết suy dinh dưỡng?
Tùy thể. Theo WHO, gầy còm mức vừa hoặc nặng làm tăng nguy cơ tử vong nhưng điều trị được; Bộ Y tế nêu nguy cơ tử vong của suy dinh dưỡng cấp tính nặng cao gấp 5–20 lần so với trẻ bình thường. Thấp còi thì phần lớn không đảo ngược: bé không lấy lại chiều cao theo cách lấy lại cân nặng (WHO, 2015), nên cân đo đều từ những năm đầu rất quan trọng.
Trẻ biếng ăn có phải suy dinh dưỡng không?
Không phải lúc nào cũng vậy, vì suy dinh dưỡng được xác định bằng số đo, không bằng việc bé ăn ít. Nhưng ăn ít kéo dài có thể khiến bé nhận thiếu năng lượng và đạm, nên cần cân đo để biết. Xem thêm nguyên nhân và giải pháp khi trẻ biếng ăn.
Trẻ suy dinh dưỡng có phải dùng thực phẩm bổ sung chuyên biệt không?
Không phải bé nào cũng cần. Theo hướng dẫn của WHO và UNICEF (2026), không phải mọi bé gầy còm mức vừa cần thực phẩm bổ sung chuyên biệt; mọi bé đều cần được khám để loại trừ bệnh là nguyên nhân và cần khẩu phần giàu dinh dưỡng ở nhà. Nếu dùng, loại này chỉ bổ sung cho bữa ăn ở nhà, không thay thế. AAP cho biết bác sĩ có thể chỉ định bổ sung năng lượng khi cần; loại và lượng do bác sĩ quyết.
Xem thêm: khám dinh dưỡng cho trẻ em tại phòng khám; điều trị suy dinh dưỡng ở trẻ em.
Bé cần khám thông thường hoặc tái khám
Bé chỉ cần khám thông thường, tái khám hoặc tư vấn nhẹ nhàng, ở gần Thảo Điền – An Khánh? Ba mẹ có thể đặt lịch tại Phòng Khám Nhi Đồng Con Cưng.
Phòng khám khám: Khám sức khỏe tổng quát định kỳ cho trẻ từ 0 – 16 tuổi; khám bệnh chuyên khoa sâu: Hen suyễn – Dị ứng; Thần kinh – Tâm lý; Dinh dưỡng.
Địa chỉ: 6A Tống Hữu Định, An Khánh (Thảo Điền), TP.HCM
Giờ mở cửa: 08:00–12:00 và 13:00–20:00 mỗi ngày
Zalo tư vấn: 0349 950 111
Bác sĩ của phòng khám
Đội ngũ bác sĩ có tối thiểu 5 năm kinh nghiệm từ các bệnh viện Nhi Đồng 1 & 2. Tiêu biểu:
ThS. BS. Nguyễn Đức Hòa
Chuyên khoa Thần kinh – Tâm lý nhi
10+ năm kinh nghiệm từ BV Nhi Đồng 2
BSCK1. Nguyễn Trung Bạo
Chuyên khoa Hen suyễn, Dị ứng, Dinh dưỡng
10+ năm kinh nghiệm từ BV Nhi Đồng 2
BSCK1. Nguyễn Thị Thảo Vy
Chuyên khoa Sơ sinh, Hô hấp
12+ năm kinh nghiệm từ BV Nhi Đồng 2
Nguồn tham khảo
- WHO. Malnutrition (cập nhật 01/03/2024): who.int
- WHO. Stunting in a nutshell (19/11/2015): who.int
- WHO. Infant and young child feeding (cập nhật 04/08/2026): who.int
- WHO. Integrated Management of Childhood Illness: Chart Booklet (03/2014): who.int
- WHO và UNICEF. Implementation guidance on the management of wasting and nutritional oedema (acute malnutrition) in infants and children aged under 5 years in inpatient and outpatient settings (2026): iris.who.int
- Bộ Y tế. Quyết định 3779/QĐ-BYT ngày 26/8/2019 (quản lý suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ 0–72 tháng): văn bản
- Bộ Y tế. Quyết định 1294/QĐ-BYT ngày 19/5/2022 (kế hoạch hành động dinh dưỡng đến năm 2025): văn bản
- AAP. Faltering Weight in Children: Parent FAQs (cập nhật 16/03/2026): healthychildren.org ; tin về hướng dẫn mới của AAP (16/03/2026): healthychildren.org
